Elk medicijn heeft een prijs, ook benzodiazepinen

Benzodiazepinen doen waarvoor ze bedoeld zijn: ze dempen angst, ontspannen spieren en helpen u slapen. Maar uw zenuwstelsel is een complex geheel. Een middel dat ingrijpt op angst, grijpt ook in op andere functies. Dat is geen ontwerpfout, het is een onvermijdelijk gevolg van hoe deze medicijnen werken.

Het goede nieuws: de meeste bijwerkingen zijn mild, voorspelbaar en tijdelijk. Wie weet wat er kan gebeuren, schrikt er minder van en kan er beter mee omgaan. Hieronder vindt u een eerlijk overzicht, geen droge opsomming uit een bijsluiter, maar een praktische uitleg van wat u in uw lichaam en hoofd kunt merken.

Wat bijna iedereen merkt in het begin

De eerste dagen met een benzodiazepine voelen anders dan de weken erna. Uw lichaam moet wennen aan het middel, en dat wenproces brengt een aantal effecten met zich mee die bij de meeste gebruikers voorkomen.

U voelt zich trager dan normaal

Het meest gemelde effect. Uw reacties zijn iets langzamer, uw hoofd voelt iets wattiger, en u heeft meer zin om op de bank te liggen dan om iets aan te pakken. Dat is logisch: het middel kalmeert uw zenuwstelsel, en uw zenuwstelsel stuurt alles aan, ook uw energie en alertheid. Bij de meeste mensen trekt dit weg binnen de eerste week, zodra het lichaam zich aanpast.

De wereld draait even mee

Duizeligheid, vooral bij snel opstaan vanuit een stoel of bed. Uw bloeddruk reageert iets trager dan normaal op houdingsveranderingen. De oplossing is eenvoudig: neem er een paar seconden extra voor. Ga eerst rechtop zitten, wacht even, en sta dan pas op.

Concentratie kost meer moeite

Lezen, een gesprek volgen, een mail schrijven: het kan in de eerste dagen voelen alsof u door stroop denkt. Uw brein is gewend aan een bepaald activiteitsniveau, en het benzodiazepine drukt dat tijdelijk omlaag. Naarmate uw lichaam zich instelt, keert uw scherpte grotendeels terug.

Uw spieren voelen zachter

Benzodiazepinen ontspannen niet alleen uw gedachten maar ook uw spieren. Dat is prettig als u last heeft van spierspanning, maar minder prettig als u zich slap of onvast op uw benen voelt. Dit effect is sterker bij middelen die specifiek als spierverslapper werken, zoals diazepam.

Moe zonder reden

Een algeheel gevoel van vermoeidheid, los van hoeveel u heeft geslapen. Uw lichaam staat in de ruststand, en dat voelt als moeheid. Dit effect is het sterkst bij langwerkende middelen die de hele dag in uw systeem aanwezig blijven.

Effecten die minder vaak voorkomen, maar belangrijk zijn

Niet iedereen krijgt hier last van, maar het is goed om ze te kennen zodat u ze herkent als ze zich voordoen.

Uw geheugen werkt anders

Sommige gebruikers merken dat ze moeite hebben om nieuwe informatie op te slaan. U herinnert zich prima wat er vorige week gebeurde, maar wat iemand u gisteren vertelde, is vaag of helemaal weg. Dit effect is sterker bij hogere doseringen en verdwijnt volledig wanneer u stopt met het middel. Het is geen schade aan uw geheugen, het is een tijdelijke rem op het opslagproces.

Emoties voelen gedempt

Benzodiazepinen draaien het volume van angst omlaag. Maar soms draaien ze het volume van alle emoties omlaag. Blijdschap voelt minder intens, verdriet raakt u minder, en u kunt het gevoel krijgen dat u op afstand naar uw eigen leven kijkt. Als dit u opvalt en het stoort u, is dat een signaal om met uw arts over de dosering te praten.

Hoofdpijn in de eerste dagen

Uw brein past zich aan nieuwe chemische verhoudingen aan, en die aanpassing kan gepaard gaan met milde tot matige hoofdpijn. Dit trekt meestal vanzelf weg na de eerste week.

Uw maag protesteert

Misselijkheid, een onrustige buik, of veranderingen in uw stoelgang (vaker of juist minder vaak naar het toilet). Uw spijsvertering is gevoelig voor veranderingen in uw zenuwstelsel, en benzodiazepinen beïnvloeden precies dat systeem.

Het tegenovergestelde van wat u verwacht

In uitzonderlijke gevallen veroorzaken benzodiazepinen het omgekeerde effect: meer onrust, prikkelbaarheid, of zelfs agressie. Dit heet een paradoxale reactie, en het komt vaker voor bij ouderen en bij zeer jonge gebruikers. Het is geen teken dat het middel "niet werkt," het is een teken dat dit specifieke middel niet bij uw lichaam past. Neem in dat geval direct contact op met een arts.

Per middel: waar moet u op letten?

Elk benzodiazepine heeft zijn eigen profiel. Hieronder de meest opvallende bijwerkingen per middel.

Diazepam (Valium)

Diazepam blijft extreem lang in uw lichaam (actieve stoffen tot 100 uur). Dat betekent dat bijwerkingen zich over meerdere dagen kunnen opstapelen. Na drie of vier dagen dagelijks gebruik zit er meer diazepam in uw systeem dan na één enkele dosis. De sufheid en spierverslapping zijn bij diazepam sterker dan bij de meeste alternatieven. Voordeel: u hoeft minder vaak te doseren, en het effect is stabiel zonder scherpe pieken of dalen.

Oxazepam (Seresta)

Het mildste profiel van de groep. Oxazepam veroorzaakt de minste sufheid, de minste spierverslapping, en heeft de kleinste kans op ophoping in uw lichaam. De afbraak verloopt schoon, zonder actieve tussenproducten. Dat maakt het geschikter voor ouderen en voor mensen die overdag helder willen blijven. Keerzijde: het werkt langzamer en minder sterk, dus bij ernstige klachten kan het onvoldoende zijn.

Lorazepam (Temesta)

Krachtig per milligram, en dat merkt u in de bijwerkingen. Het effect op uw geheugen is bij lorazepam sterker dan bij mildere middelen, vooral bij hogere doseringen. De sufheid kan intens zijn in het begin. Lorazepam is een precisie-instrument: het werkt gericht en sterk op angst, maar u betaalt daar in bijwerkingen iets meer voor dan bij een milder middel.

Temazepam (Normison)

Omdat temazepam specifiek als slaapmiddel wordt gebruikt, neemt u het alleen voor de nacht. Dat beperkt de last die u overdag ervaart. Sommige gebruikers melden een "ochtendmist": een licht wazig gevoel in het eerste uur na het wakker worden, vergelijkbaar met een milde kater. Dit trekt snel weg, maar het is verstandig om uw wekker een kwartier eerder te zetten zodat u niet meteen hoeft te presteren.

Alprazolam (Xanax)

Alprazolam komt snel op en verdwijnt snel. Dat snelle verdwijnen is de achilleshiel: wanneer het effect wegzakt, kan de angst tijdelijk sterker terugkomen dan vóór de inname. Dit fenomeen heet rebound-angst, en het is bij alprazolam duidelijker aanwezig dan bij langzamer werkende middelen. Dat "op en neer" effect maakt alprazolam ook het middel met het hoogste risico op gewenning. Uw brein leert de piek te herkennen en gaat ernaar verlangen.

Overzicht in één tabel

	Sufheid	Geheugeneffect	Spierverslapping	Rebound-risico	Geschiktheid ouderen
Diazepam	Sterk	Matig	Sterk	Laag	Minder
Oxazepam	Mild	Laag	Mild	Laag	Goed
Lorazepam	Sterk	Merkbaar	Mild	Matig	Matig
Temazepam	Matig (nacht)	Laag	Mild	Laag	Matig
Alprazolam	Matig	Matig	Minimaal	Hoog	Minder

Wat u zelf kunt doen om bijwerkingen te beperken

Start laag, bouw langzaam op

Begin met de kleinst beschikbare dosering. Geef uw lichaam drie tot vijf dagen om te wennen voordat u besluit of u meer nodig heeft. Veel bijwerkingen verdwijnen in die eerste aanpassingsperiode.

Kies een vast innamemoment

Neem uw medicijn iedere dag op hetzelfde tijdstip. Dat geeft uw lichaam een voorspelbaar ritme en vermindert schommelingen in het effect.

Laat alcohol staan

Alcohol en benzodiazepinen werken allebei op hetzelfde deel van uw zenuwstelsel. De combinatie verdubbelt niet het effect, het vermenigvuldigt het. Extreme sufheid, geheugenverlies, en in het slechtste geval ademhalingsproblemen zijn reële risico's.

Drink voldoende water

Uitdroging versterkt bijwerkingen als duizeligheid en hoofdpijn. Houd een fles water bij de hand en drink regelmatig door de dag.

Beperk cafeïne na de middag

Cafeïne werkt het kalmerende effect van uw medicijn tegen. Dat leidt ertoe dat u meer neemt om hetzelfde effect te bereiken, wat weer meer bijwerkingen geeft. Een onnodige spiraal.

Wanneer moet u direct actie ondernemen?

De meeste bijwerkingen zijn oncomfortabel maar niet gevaarlijk. Er zijn uitzonderingen. Neem onmiddellijk contact op met een arts wanneer u merkt dat:

Uw ademhaling oppervlakkig of moeilijk wordt
Uw huid of ogen een gele tint krijgen
U huiduitslag, zwelling of jeuk ontwikkelt die er niet eerder was
U ernstig verward raakt of dingen ziet of hoort die er niet zijn
U zich emotioneel zo instabiel voelt dat u zichzelf niet vertrouwt

Deze reacties zijn zeldzaam, maar ze vereisen medische aandacht. Wacht er niet mee.

Bij benzodiazepinen.com voegen wij bij iedere bestelling duidelijke gebruiksinformatie toe. Heeft u vragen over bijwerkingen of twijfelt u over uw dosering? Neem contact met ons op.